Obrona w sprawach karnych

Kim jest podejrzany? Podejrzany to osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której zarzut postawiono bez wydania takiego postanowienia, w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Uzyskanie tego statusu oznacza, że postępowanie karne jest prowadzone już przeciwko konkretnej osobie. Czy uzyskanie statusu podejrzanego oznacza, że musi on składać wyjaśnienia? Nie. Podejrzany ma prawo składać wyjaśnienia, ale może również odmówić ich składania w całości albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. Nie ma obowiązku wskazywania przyczyny takiej decyzji. Sposób korzystania z tego prawa powinien być oceniany z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego. Dlatego też jeśli emocje biorą górę, podejrzany nie ma wiedzy co znajduje się w aktach, nie miał okazji rozmawiać z obrońcą, czynności są prowadzone szybko, podejrzany jest namawiany do wyjaśnień - najlepiej zachować milczenie do czasu rozmowy z obrońcą. Czy podejrzany może mieć adwokata podczas przesłuchania? Tak. Podejrzany ma prawo korzystać z pomocy obrońcy. Obrońca może uczestniczyć w przesłuchaniu, czuwać nad prawidłowym przebiegiem czynności oraz reagować w sytuacji, gdy sposób prowadzenia przesłuchania narusza prawa podejrzanego. W przypadku, gdy podczas przesłuchania pytania zadawane podejrzanemu będą zmierzać w kierunku mogącym skutkować dla niego negatywnymi konsekwencjami na dalszym etapie również spotka się to z reakcją obrońcy. Na co należy uważać? Pierwsze czynności z podejrzanym najczęściej odbywają się przy ograniczonej wiedzy o tym, co znajduje się w aktach sprawy i w jakim kierunku może się ona rozwinąć. Nadmierne depozycje, tłumaczenie się i pochopne odpowiadanie na pytania lepiej na tym etapie zastąpić milczeniem do czasu kontaktu z obrońcą. Postawiono mi zarzuty, czy zostanę tymczasowo aresztowany? Szerzej o tymczasowym aresztowaniu, przesłankach jego zastosowania i całym przebiegu posiedzenia aresztowego piszemy na naszym blogu. Z artykułem i poradnikiem dla bliskich tymczasowo aresztowanego można zapoznać się pod linkiem niżej.

Kim jest oskarżony? Oskarżonym jest osoba, przeciwko której wniesiono oskarżenie do sądu, a także osoba, wobec której prokurator skierował do sądu wniosek zastępujący akt oskarżenia. Od tego momentu sprawa znajduje się na etapie postępowania sądowego, a oskarżony korzysta z praw przysługujących stronie procesu karnego. Czy oskarżony musi przyznać się do winy albo składać wyjaśnienia? Nie. Oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść. Może składać wyjaśnienia, odmówić ich składania albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. Samo skorzystanie z prawa do milczenia nie może być traktowane jako przyznanie się do winy. Jakie prawa ma oskarżony przed sądem? Oskarżony ma prawo do obrony, w tym do korzystania z pomocy obrońcy, zapoznawania się z materiałem sprawy w zakresie przewidzianym przepisami, składania wniosków dowodowych, zadawania pytań osobom przesłuchiwanym, odnoszenia się do przeprowadzonych dowodów oraz przedstawiania własnego stanowiska. Może również korzystać ze środków zaskarżenia przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego. Czy oskarżony musi uczestniczyć w rozprawie? Nie w każdej sprawie obecność oskarżonego na rozprawie jest obowiązkowa. Kodeks przewiduje przypadki, w których może on nie uczestniczyć w rozprawie, jak również sytuacje, w których sąd może uznać jego obecność za obowiązkową. Dlatego obowiązek stawiennictwa należy oceniać na podstawie konkretnej czynności, treści wezwania oraz sytuacji procesowej oskarżonego. Jakie obowiązki ma oskarżony? Oskarżony ma między innymi obowiązek stawiać się na wezwania organu, jeżeli jego obecność jest obowiązkowa, oraz informować organ prowadzący postępowanie o zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu w przypadkach przewidzianych ustawą. Może być również zobowiązany do poddania się określonym badaniom i czynnościom służącym identyfikacji lub zabezpieczeniu dowodów. Czy wniesienie aktu oskarżenia oznacza, że oskarżony zostanie skazany? Nie. Wniesienie oskarżenia oznacza, że sprawa została skierowana do rozpoznania przez sąd. O odpowiedzialności karnej rozstrzyga sąd po przeprowadzeniu postępowania. Do czasu prawomocnego stwierdzenia winy oskarżony korzysta z domniemania niewinności.

Kim jest skazany? Skazanym jest osoba, wobec której zapadł prawomocny wyrok skazujący. Po uprawomocnieniu się orzeczenia zasadniczy ciężar postępowania przenosi się z ustalania odpowiedzialności karnej na wykonanie orzeczonej kary, środków karnych oraz innych rozstrzygnięć zawartych w wyroku. Postępowanie wykonawcze wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie staje się wykonalne. Skazany pozostaje w tym postępowaniu podmiotem praw i obowiązków określonych w Kodeksie karnym wykonawczym. Jakie prawa ma skazany w postępowaniu wykonawczym? Skazany może składać wnioski o wszczęcie postępowania przed sądem, brać w nim udział jako strona oraz w przypadkach wskazanych w ustawie wnosić zażalenia na postanowienia wydane w postępowaniu wykonawczym. Może również składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać wyłącznie z ustawy oraz z prawomocnego orzeczenia wydanego na jej podstawie. Jeżeli odbywa karę pozbawienia wolności, przysługują mu również prawa związane między innymi z warunkami bytowymi, ochroną zdrowia, utrzymywaniem więzi z rodziną i osobami bliskimi oraz korzystaniem z wolności religijnej. Jakie obowiązki ma skazany? Skazany ma obowiązek stosować się do poleceń właściwych organów zmierzających do wykonania orzeczenia. Zakres obowiązków zależy od rodzaju orzeczonej kary lub środka oraz sposobu ich wykonywania. W przypadku kary pozbawienia wolności obowiązki skazanego wynikają również z zasad wykonywania tej kary i porządku obowiązującego w zakładzie karnym. Jeżeli kara wykonywana jest w innej formie, na przykład w systemie dozoru elektronicznego, skazany musi przestrzegać warunków określonych w orzeczeniu i przepisach dotyczących tego sposobu wykonywania kary. Czy prawomocny wyrok oznacza, że sytuacji skazanego nie można już zmienić? Nie. Prawomocne skazanie nie oznacza, że na etapie wykonywania kary nie mogą zapadać dalsze rozstrzygnięcia dotyczące sposobu albo czasu jej wykonywania. W zależności od rodzaju kary i sytuacji skazanego przepisy przewidują między innymi możliwość ubiegania się o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności, przerwę w jej wykonywaniu, odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego albo warunkowe przedterminowe zwolnienie. Każda z tych instytucji ma własne przesłanki i wymaga odrębnej oceny sytuacji skazanego. Czy skazany może odbywać karę pozbawienia wolności poza zakładem karnym? W przypadkach określonych w Kodeksie karnym wykonawczym kara pozbawienia wolności może być wykonywana w systemie dozoru elektronicznego. Nie jest to jednak automatyczne następstwo skazania. Udzielenie zezwolenia zależy od spełnienia ustawowych warunków, dotyczących między innymi wymiaru kary, sytuacji skazanego, miejsca pobytu, warunków technicznych oraz oceny, czy taki sposób wykonywania kary będzie wystarczający do osiągnięcia jej celów. Czy wykonanie kary pozbawienia wolności można odroczyć albo przerwać? Tak, jeżeli zachodzą przesłanki określone w Kodeksie karnym wykonawczym. W określonych przypadkach sąd ma obowiązek odroczyć wykonanie kary, w szczególności gdy stan zdrowia uniemożliwia jej wykonywanie. Kodeks przewiduje również sytuacje, w których sąd może udzielić odroczenia ze względu na szczególnie poważne skutki natychmiastowego wykonania kary dla skazanego lub jego rodziny. Jeżeli skazany rozpoczął już odbywanie kary, może w przypadkach przewidzianych ustawą ubiegać się o przerwę w jej wykonywaniu. Czy skazany może zostać warunkowo przedterminowo zwolniony? Tak, jeżeli spełnione są przesłanki przewidziane w Kodeksie karnym. Sąd ocenia między innymi postawę skazanego, jego właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa, zachowanie po jego popełnieniu oraz zachowanie podczas odbywania kary. Warunkowe przedterminowe zwolnienie nie przysługuje automatycznie po odbyciu określonej części kary. Wymaga również pozytywnej oceny dotyczącej dalszego przestrzegania porządku prawnego przez skazanego. Czy skazanie pozostaje w rejestrze na zawsze? Nie w każdym przypadku. Kodeks karny przewiduje instytucję zatarcia skazania. Z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe, a wpis dotyczący skazania usuwa się z rejestru skazanych. Moment zatarcia zależy między innymi od rodzaju orzeczonej kary, jej wykonania oraz upływu okresów określonych w Kodeksie karnym.

Kim jest pokrzywdzony? Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone albo zagrożone przez przestępstwo. Pokrzywdzonym mogą być również określone w ustawie jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. O uzyskaniu statusu pokrzywdzonego nie decyduje samo przekonanie, że określone zachowanie wyrządziło danej osobie krzywdę lub szkodę. Konieczne jest, aby pomiędzy przestępstwem a naruszeniem lub zagrożeniem dobra prawnego istniał bezpośredni związek. Czy pokrzywdzony jest stroną postępowania karnego? W postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony jest stroną. Oznacza to, że może aktywnie uczestniczyć w postępowaniu prowadzonym przez Policję lub Prokuraturę oraz korzystać z uprawnień procesowych przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego. Po skierowaniu sprawy do sądu sam status pokrzywdzonego nie oznacza jeszcze automatycznie uzyskania praw strony w postępowaniu sądowym. W sprawach ściganych z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może działać przed sądem jako oskarżyciel posiłkowy, jeżeli złoży wymagane przez ustawę oświadczenie. Jakie prawa ma pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym? Pokrzywdzony może między innymi składać wnioski dowodowe, brać udział w określonych czynnościach postępowania, korzystać z pomocy pełnomocnika oraz zapoznawać się z aktami w zakresie przewidzianym przez przepisy. Może również zaskarżać niektóre decyzje organów prowadzących postępowanie. Szczególne znaczenie ma prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania oraz na postanowienie o jego umorzeniu. Czy pokrzywdzony może korzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego? Tak. Pokrzywdzony może ustanowić pełnomocnika. Pełnomocnikiem może być adwokat albo radca prawny. Pełnomocnik może działać w imieniu pokrzywdzonego w granicach udzielonego umocowania, w szczególności uczestniczyć w czynnościach, składać wnioski i pisma procesowe oraz korzystać ze środków zaskarżenia przysługujących pokrzywdzonemu. Czy pokrzywdzony może działać przed sądem jako strona? Tak. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może działać jako oskarżyciel posiłkowy obok oskarżyciela publicznego, a w określonych sytuacjach także zamiast niego. Jeżeli akt oskarżenia został wniesiony przez oskarżyciela publicznego, pokrzywdzony może złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Uzyskanie tego statusu pozwala mu aktywnie uczestniczyć w postępowaniu sądowym jako strona. Co może zrobić pokrzywdzony, jeżeli Prokuratura umorzy postępowanie? Pokrzywdzonemu przysługuje prawo zaskarżenia postanowienia o umorzeniu postępowania, a także postanowienia o odmowie jego wszczęcia. W określonej przez Kodeks postępowania karnego sytuacji, po wykorzystaniu przewidzianej procedury zaskarżenia i ponownym zakończeniu postępowania decyzją prokuratora, pokrzywdzony może uzyskać możliwość samodzielnego wniesienia aktu oskarżenia do sądu. Jest to tak zwany subsydiarny akt oskarżenia. Czy pokrzywdzony może domagać się naprawienia szkody? Tak. Pokrzywdzony może złożyć wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Kodeks postępowania karnego określa termin, w którym taki wniosek może zostać złożony, natomiast podstawę orzeczenia obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia określa Kodeks karny. Czy pokrzywdzony ma obowiązek składać zeznania? Sam status pokrzywdzonego nie jest tożsamy ze statusem świadka. Pokrzywdzony może jednak zostać przesłuchany w charakterze świadka i wówczas podlega zasadom dotyczącym przesłuchania świadków. Jeżeli zostanie prawidłowo wezwany w takim charakterze, ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania, chyba że w konkretnej sytuacji przysługuje mu przewidziane ustawą prawo odmowy zeznań albo odmowy odpowiedzi na określone pytanie. Kto wykonuje prawa małoletniego pokrzywdzonego? Jeżeli pokrzywdzonym jest małoletni albo osoba ubezwłasnowolniona całkowicie lub częściowo, jego prawa wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pozostaje. Kodeks przewiduje również szczególne rozwiązania na wypadek konfliktu interesów pomiędzy małoletnim pokrzywdzonym a jego przedstawicielem. Co dzieje się z prawami pokrzywdzonego po jego śmierci? Śmierć pokrzywdzonego nie powoduje automatycznie wygaśnięcia wszystkich uprawnień związanych z postępowaniem. Prawa, które przysługiwałyby pokrzywdzonemu, mogą wykonywać osoby najbliższe lub osoby pozostające na jego utrzymaniu, a w określonych sytuacjach prokurator działający z urzędu.